|
Back
Luzzu tal-Wahx
(kitba ta' Maria Sultana)
“Il-bahar zaqqu
ratba u rasu iebsa hatba.” Dan il-qawl joqghod tajjeb
ghall-fliegu ta’ bejn iz-zewg gzejjer, li f’nofsu jbennen
bhal zewgt itrabi, lil Kemmuna u Kemmunett. Billi l-Fliegu
fuq in-naha t’Ghawdex hu idjaq minn siehbu fuq in-naha ta’
Malta, aktarx li hu eqqel, meta jigi mnaffar mill-Punent-lbic,
li hu r-rih li l-aktar jaqbel.
Niftakarni ta’ xi ghaxar snin meta dan ir-rih nibex bl-ikrah
lill-Fliegu taghna. Kien is-Sibt, 30 t’Ottubru ta’ l-1948.
Xi Ghawdxin li kienu jahdmu Malta, nqabdu l-Marfa ghax
il-vapur ma hadimx. Bhal ma kien jigri s-soltu, bit-tiela’ u
n-niezla qatghuha li jikru luzzu biex jigi ghalihom minn
Ghawdex. Indahal ghax-xoghol Salvu Refalo, ta Harbat. Kienu
sebgha u ghoxrin, fosthom wiehed tal-Muzew, miz-Zurrieq, li
kien gej il-Qala, biex l-ghada filghodu, il-Hadd, jaghmel
diskors lis-Socji.
Kienu wisq ghad-daqs tal-luzzu, izda hadd ma ried jibqa’
l-art. Tgeddsu, u telqu mill-Marfa fid-dlam. Bi tbatija qasmu
ghal wara Kemmuna. Meta qabdu l-Fliegu Ghawdxi gew qishom fuq
ziemel sfrattat. Il-kaptan Salvu ried kieku jdahhalhom Hondoq,
ghax intebah bit-tweghir tal-vjagg. Kulhadd qal tieghu, u xi
whud gergru minn that l-ilsien li huma ghax-Xatt kienu hallsu,
u li minn Hondoq hadd mhu se jigborhom fid-dlam.
Kontra qalbu, Salvu ssokta jaqsam. Il-luzzu beda jintrikeb
mill-mewg gholi. B’xi landi li kien hemm fil-luzzu, sieheb
Salvu, Karmnu ta’ Hariru, mill-Qala, beda jimla l-ilma
mic-cann u jitfghu ‘l barra. Imam kif tlahhaq ma’ bahar lest
biex jibilghek!
Sewwa, sew, taht il-Gebla tal-Halfa, il-luzzu ghodos, u ma
regax refa’ rasu. Kulhadd sab ruhu jcafcaf fl-ilma ngazzat,
fid-dlam. Ghajjat, twerziq, biki… ghax hake mil-biza’ tat-telfien.
U hekk sehh! Tilfu hajjithom tlieta u ghoxrin. Erbgha
rrnexxilhom jilhqu l-art. Ma kienetx haga hafifa titla’
mas-sies. Lanqas fis-Sajf matul il-jum, ahseb u ara! L-ewwel
li sab tarf kien tfajjel ta xi sittax il-sena, mill-Qala, li
billi kien jaf il-post sew, u kien hafif, tela’ u mar jaghmel
rapport fl-Ghassa tar-rahal.
Pawlu Zammit, ta’ Mira, mix-Xaghra, ukoll helisha minn halq
il-mewt. Iggranfa ma’ blata, izda sab li l-bahar kien idur
maghha, u ma setax jinzel l-art. Filghodu gew zewg hutu, Salvu
u Dun Guzepp, li tefghulu xi hbula, u b’hafna tqanzieh
irnexxielhom itellghuh.
Damu jfittxu l-kadavri ta’ dawk li gew nieqsa ghal bosta jiem.
Xi uhud nstabu biss wara li tfaccaw jghumu minfuhin bl-ilma.
Meta s-sajjieda kienu jilmhu kadavru, kienu jiggangawh, u
jirmunkawh sax-Xatt, fejn imbaghad kien jingabar mill-Karozza
tal-Mejtin, u jittiehed l-isptar ghall-identifikazzjoni. Wara
dan isir il-funeral.
Sar ukoll tiftix f’qiegh il-bahar ghal luzzu, u meta nstab gie
migbud fuq ir-ramel qrib il-Magna ta’ l-Ilma. Niftakar li l-ghada
tat-tragedja, il-Hadd, mort ghall-quddiesa m’ommi, mgezwra
that xall, nimxi bl-amment lejn il-knisja tal-Patrijiet.
F’nofs ta’ triq ltqajna ma’ Diela taz-Zebbugi, li resqet fuq
ommi, u minn taht l-ilsien u kollha biza’, irrakkontatilha kif
Salvu ta Harbat, il-gar taghha, ma ngabarx. Niftakarhom ukoll
jghidu li hadd ma ried jixtri lampuki, wara t-tragedja.
Ma’ sbieh il-Hadd bidet tinxtered ix-xniegha, u n-nies griet
biex tixtri “Il-Berqa” halli mill-gazzetta ssir taf l-istorja
ahjar; ghax radju u redifjuxin ma kienux jezistu fi gziritna.
Ghawdex kollu dahal f’luttu tal-wahx, ghax il-mejta kienu minn
diversi rhula, tmienja b’kollox, kif ukoll mill-Victoria. L-irhama
b’isimhom, u mnejn huma, insibuha mal-hajt fejn illum hemm l-Ghassa
tax-Xatt. Hemm ukoll mafkar fil-bajja tal-Hawlija, fejn kull
sena ssir cerimonja u quddiesa f’tifkira. Kien hemm ukoll
drawwa, li ma nafx ghadhiex ssir, li jmorru bil-vapur fl-inhawi
tal-Halfa, fejn sehhet l-gharqa, u jintefghu xi kuruni tal-ward
b’rispett. Hi haga tajba li grajjiet bhal dawn ma jintesewx.
Back
|
